Aansprakelijkheid voor schade bij vriendendiensten

Wendy Jansen helpt haar zus Monique verhuizen. Samen dragen zij een linnenkast uit de berging de trap op. Wendy staat bovenaan, Monique beneden. Als Monique de kast probeert te draaien om deze door de portiekdeur te krijgen, verliest zij haar evenwicht. In een wanhopige reactie geeft zij de kast een duw, waardoor Wendy’s rechterpols tussen kast en deur bekneld raakt. Dit ongeval heeft een post-traumatische spierdystrofie met uiteindelijk een amputatie van Wendy’s rechteronderarm tot gevolg.

Is Monique aansprakelijk voor de schade van Wendy? De Hoge Raad oordeelt van niet. De Hoge Raad concludeert op basis van de feitelijke toedracht dat Monique niet onrechtmatig heeft gehandeld en dat hier slechts sprake is van een ongelukkige samenloop van omstandigheden. [1]

Op dit arrest is veel kritiek geuit door deskundigen. Niet zozeer vanwege de uitkomst van de uitspraak, maar vanwege de motivering en de beoordelingswijze van de Hoge Raad. In plaats van duidelijke en toetsbare (Kelderluik)criteria te hanteren bedient de Hoge Raad zich van het (vage) begrip ‘ongelukkige samenloop van omstandigheden’. Een gemiste kans, aldus critici. Hierdoor blijft onduidelijk welke overwegingen de Hoge Raad precies aan zijn beslissing ten grondslag heeft gelegd. In de rechtspraak wordt hierdoor nog steeds zeer wisselend geoordeeld over dit onderwerp.

De heersende opvatting in Nederland lijkt te zijn dat aansprakelijkheid voor schade bij vriendendiensten niet te snel moet worden aangenomen. Hoewel bij een verbouwing of verhuizing zware werkzaamheden kunnen horen die niet zonder risico zijn, weten beide partijen dat ze niet te maken hebben met een professionele partij. Er dient dan ook rekening te worden gehouden met een zekere mate van ondeskundigheid, onoplettendheid en onvoorzichtigheid. Bovendien geschiedt de vriendendienst belangeloos. Onder deze omstandigheden lijkt het niet redelijk om een vriend aansprakelijk te houden voor schade die tijdens de vriendendienst ontstaat. Een voor het rechtsgevoel bevredigende opvatting. Diegene die de schade lijdt wordt echter in zekere zin aan zijn lot overgelaten.

Veel aansprakelijkheidsverzekeraars hebben inmiddels een zogeheten vriendendienstclausule opgenomen. De maximale uitkering daarvan loopt per verzekeraar echter flink uiteen. Het is dus verstandig om dit goed na te kijken en een goede AVP-verzekering af te sluiten.

[1] NJ 2001/300 (zusjes Jansen)